BOĞAZKALE İLÇESİ

BOĞAZKALE

BOĞAZKALE İLÇESİ HAKKINDA BİLGİLER
            Sungurlu ilçesine bağlı bir bucak merkezi iken 4 Temmuz 1987 tarihinde bölgenin turistik durumu göz önüne alınarak ilçe yapılmıştır.
            Çorum iline 83 kilometre uzaklıkta olup;Sungurlu-Yozgat arasında bulunmaktadır. Yüz ölçümü 260 kilometre karedir. Deniz seviyesinden 1020 metre yükseklikte bulunmaktadır. Nüfus yoğunluğu % 43 olup,10,344 nüfusa sahiptir. Bu nüfusun 2,189’u ilçe merkezinde,8155’i Boğazkale ilçesine bağlı yerleşim yerlerinde yaşamaktadırlar.
            Boğazkale ilçesine bağlı yerleşim alanları ileriki sayfalarda gösterilmiştir.
            Boğazkale merkez ilçede üç mahalle bulunmaktadır. Boğazkale ilçesinin ekonomisi tarım ve turizm gelirlerine dayanmaktadır.
 
BOĞAZKALE BELEDİYESİ:
1967 tarihinde belediye kurulmuştur.
BOĞAZKÖY ÖREN YERİ
Çorum Boğazkale (Hattusa), Çorum’a 82 km. güneybatısında bulunmaktadır. Ankara’ya uzaklığı 208 km dir. Hitit Devletinin merkezinde bulunan Boğazkale (Hattusa)  Budaközü Çayı vadisinin güney ucunda olup, ovadan 300 m. yükseklikteki yükseltinin üzerinde olup, etrafı kuzey ve batısında derin yamaçlar bulunmaktadır. Şehir kuzeye bakan kısmı açık olup, diğer kısımları surla çevrilidir.
İlk kez 1834 yılında Charles Texier tarafından burası bulunarak dünyaya tanıtılmıştır. Sonra ise Hitit devleti arasında bir bağ kuran Sayce’dir. Bu kalıntılarla ilk kez 1882 de Carl Human, Otto Puchstein’le beraber Boğazköy’e gelir ve  toplu bir plan çalışması yaparlar. Halen Pergamon müzesinde bulunan Yazılı Kayanın kalıplarını da çıkartırlar. 1893-1894 yıllarında E. Chantre ilk test kazısını gerçekleştirir.
1906 yılında İstanbul Arkeoloji Müzesi adına  Makridi ve H.Winkler  O. Puchstein tarafından sistemli kazılar başlatılir. 1932 yılında ise Atatürk’ün direktifi ile Alman Arkeoloji Enstitüsü adına Kurt Bittel  sistemli kazılara başlanır. II. Dünya Savaşı sırasında bir süre kazılara ara verilir.  1978 yılına kadar çalışmalara kazı başkanı Kurt Bittel tarafından devam edilir. 1978 –1993 yılları arasında da kazı başkanı olarak Dr.Peter Neve yi görüyoruz, kazı çalışmaları, 1994 yılında itibaren aynı kurum adına Dr.Jurgen Seeher başkanlığında halen devam edilmektedir.
Boğazkale (Hattusa) yapılan kazılarda  M.Ö. III. binden itibaren yerleşim yeri görülmektedir. Küçük ve müstahkem yerleşmenin Büyük kale ve civarında olduğu görülmektedir.  M.Ö. 19. ve 18. yüzyıllarda Aşağı Şehir’de Asur Ticaret Kolonileri Çağı iskanına rastlanmaktadır. Bu çağa ait yazılı belgeler şehrin adı öğrenilmiş oluyor.
Hattusa’daki ilk görülen net gelişme dönemi büyük bir yangınla sona ermekte olduğu;bu yangının büyük ihtimalle  Kuşşara Kralı Anitta tarafından şehrin ele geçirmesinden sonra olması düşünülmektedir. Belgelere göre tahripten sonra yaklaşık M.Ö. 1700 yıllarında Anitta’nın lanetine dinlemeyenler tarafından yeniden yerleşime açılanmış ve 1600’lerde Hitit Devletinin başkenti olmuştur. Yeni kuruluşun sahibi tıpkı Anitta gibi Kuşşara kökenli olan I. Hattuşili’dir. Hattuşa başkent olduktan sonra şehrin gelişmesi yeni yapılaşmalar görülmekte olup, 2 km genişliğinde saray,mabet ve mahalleler ile şehir MÖ. 13. yüzyıldaki haline kavuşmuş olduğu görülmektedir .
Hattuşa’nın bu yeni gelişme döneminde imparatorluğun son yıllarında hem içte hem de dışta üç önemli Hitit Kralı etkin olmuştur. M.Ö. 1190 da ekonomik sıkıntılar ve iç karışıklıklar nedeniyle yıkılan Hitit Devletinden sonra Boğazköy 400 yıl boyunca terk ediği sanılmaktadır. Bundan sonra ilk kez Frig  M.Ö. 8.yy ortalarında yerleşmesi görülür.
Hellenistik ve Roma döneminde M.Ö. 3.-M.S. 3. y.y. Hattusa surla çevrili bir beylik merkezi görünümünde olduğu sanılmaktadır.
Bizans döneminde ise bu yerleşim alanı bir köy durumunda olma ihtimali vardır.
Yapılan kazılardan yerleşim alanının yani; Yukarı şehirde görülen yapılaşma üç ana zaman diliminde toplanabilir: Birinci dönem ilk yerleşim alanı ve surların inşaatı ile çağı diyebiliriz. İkinci dönem ise surlarda görülen ilk yıkımdan sonra yeni yerleşim yapımı ve tapınak ile beraber kentinin son biçimini almış olması dönemi diyebiliriz. Son dönemde ise bulunan yapılarda görülen yenilemeler dışında dini işlevler dışında yapılan yapılaşma başlamıştır.
Yukarı şehirde Sfenksli kapıdan; Nişantepe ve Sarıkala’ye kadar uzanan alanda çeşitli dönemlere ait bir çok mabet temeli açığa çıkartılmıştır. Tapınak planları genel karakteri, bir orta avlu ve bir dar ön mekânın bulunması ve ana mekânlardan oluşan kült odaları gurubunun yapıyı tamamlamasıdır.
Bu tapınaklarda kazılarda bulunan malzemeler ; aletler, silahlar,seramikler,kült objeler ile yazılı belgeler olarak sınıflayabiliriz.
YAZILIKAYA AÇIK HAVA MABEDİ
G. Perriot ve E. Giullaume 1962 tarihinde tarafından incelenmiştir.
Hitit İmparatorluğu’nun Açık hava Mabedi olan ve Hattuş’nın 2 kilometre kuzeydoğusunda yer alan Yazılıkaya; tabi kayalıkta hazırlanmış  iki odalı ve Hitit Mimari özelliklerinin yansıtıldığı Hitit tapınağından oluşmaktadır.
Galerileri  A odası, B odası olarak adlandırılmış olup; Büyük Galeri’nin (A Odası) batı duvarı tanrı kabartmalarıyla, doğu duvarı ise tanrıça kabartmalarıyla bezelidir. Her iki duvardaki figürler; doğu ve batı duvarlarının kuzey duvarı ile birleştiği ve ana sahnenin yer aldığı kısma doğru yönelmektedir.
Yazılıkaya, bir Hitit tapınağı şeklinde günümüze kadar gelmiştir. En Ünik Hitit anıtıdır. 
Büyük Oda; Açık hava mabedinin en kutsal kısmıdır.  Zemin kısmen levhalarla, kısmen de kayanın düz kesimiyle meydana getirilmiştir. Duvarların bazı yerlerinde adak eşyası koymak içinde oluk çukurlar vardır. Sol duvarında tanrılar, sağ duvarında tanrıça kabartmaları sıralanmıştır. Orada kutsal buluşma sahnesi yer almıştır.
Küçük Oda; Girişin iki yanında mitolojik gövdeli Arslan başlıklı yaratıklar yer alır. Odada 12 Tanrı, Kılıç Tanrısı ve Kral Tuthalila’nın kabartma tasvirleri ve adak koymak için duvarda oyuklar vardır.
BÜYÜK KALE :
Şehrin doğusunda Akropol durumundadır. Kral Şatosu kullanılan bu ünitede değişik ölçülerde resmi ve dini kapılar yok olmuştur. Burada bulunan arşiv odasında aralarında Kadeş Antlaşması metninin de bulunduğu 3 bin çivi yazılı tablet bulunmuştur.
 
NİŞANTEPE:
Burada Hitit mimarisinden günümüze pek bir şey kalmamıştır. Ancak; Doğuya bakan dik bir kaya üzerinde 10 satırlık Hiyeroğlif yazı ile 9 tane kralların şeceresi yazılıdır.
 
YENİCE KALE:
30 mt. Yükseklikteki tabi kaya üzerinde teraslama ile düzgün bir yapı alanı oluşmuştur. Buradaki yapının dış kenarları kalmamıştır.  
 
SARI KALE:
Yüksek kayalık üzerinde monimantal bir yapıdır. Hitit kesme taş yapılarının güzel örneklerindendir.
 
TAPINAKLAR
Boğazköy’de 6 tane mabet tespit edilmiştir. Son yıllarda yapılan kazılarda daha küçük boyutlu yeni tapınakları bulunmuş ve sayıları yirmiyi geçmiştir. Tapınaklarda temel ve mekan unsurları ile bazı kerpiç duvarlar günümüze kadar ulaşmıştır.
 
BÜYÜK MABET :
Yapı aşağı şehirde kurulmuştur. Yapı kalıntılarında kullanılan büyük boylu taşlar kalkerli granittir Bütün bir Kült alanı içine alan temenosun içinde esas kült yapısı, magazinlere, güneybatıda çok odalı büyük bir yapı kompleksi, havuz heykel kaideleri ve nefrit taşından bir sunak bulunmaktadır.
 BOĞAZKALE 100.YIL İLÇE  HALK KÜTÜPHANESİ
Boğazkale Belediyesi tarafından tahsis edilen kütüphane 18 Mart 1982 tarihinde açıldı. 26 Ağustos 1989 tarihinde Belediyeye ait dükkanlardan birisine taşındıktan sonra, Aslanhane Camii altına taşınmıştır. Çocuk Bölümü, yetişkinler bölümü ve İare (ödünç) servisi ile hizmet vermektedir.
2002 tarihli istatistiklere göre; 7.182 kitap kayıtlı bulunmaktadır. Kütüphane Kültür Bakanlığı Kütüphaneler Genel Müdürlüğü Çorum İl Halk Kütüphanesi Müdürlüğüne bağlı olarak çalışmaktadır.
 
TARIM
Boğazkale ilçesi engebeli olmasına karşın; tarım ürünleri yetiştirilen önemli bir ilçemizdir. İlçenin bu günlerde en önemli geliri turizm ağırlıklıdır.
İlçe tarımında hububat başta olmak üzere, yem bitkileri ile sebze ve sanayii bitkileri yetiştirilmektedir. Küçük ve büyükbaş hayvancılıkta yapılmakta olan ilçede yetiştirilen miktarlar çizelgede verilmiştir.
Hububat 6047
Endüstriyel bitkiler 160
Y. Baklagil 2600
Yem bitkileri 77
Nadas 2757
Bağ  394
Meyvelik 35
Sebze 40
Çayır 33
Mera 3780
Orman alanı 6165
Yerleşim alanı 545
Su yatakları -
Kayalık 2860
Toplam 25493
 
BÜYÜKBAŞ HAYVAN 7312
KÜÇÜKBAŞ HAYVAN11950
 
BOĞAZKALE’DE BULUNAN YATIRLAR:
ADI BİLİNMİYEN BİR ZAT:
Boğazkale Evren’de yatmaktadır
BÜYÜK VE KÜÇÜK DEDE:
Boğazkale merkezi İbikçam ormanı mevkiinde yatmaktadır
KUTLUK BABA:
Boğazkale Yanıcak köyünde yatmaktadır
MEHMET BEYLİ HÜSEYİN EFENDİ:
Mehmet Beydili köyünde yatmaktadır
NÖBETİ BABA:
Evci köyünde yatmaktadır
SOĞANLI BABA:
Karakeçili köyünde yatmaktadır.
 
BELEDİYE BAYKANI OSMAN TANGAZOĞLU 90-364-452 2021
ÇARŞI MAHALLESİ CELAL AKISKALI 90-536 598 84 06
HATTUSAS MAHALLESİ ABDULLAH KEKİLLİ 90--536 469 32 92
HİSAR MAHALLESİ AHMET ULUZMANOĞLU 90-545 576 13 35

 

 

Çalışma TELİF ESERİDİR izin almadan kullanmayınız!
 
corumlu2000@gmail.com
 
Sitemiz ve yazarlarımız;hukuka, yasalara, telif haklarına ve kişilik haklarına saygılı olmayı amaç edinmiştir.