SİTE BAŞINA GİTMEK İÇİN TIKLAYINIZ

 
 

KAYNAKLAR
<1> El hac Sinan b. Mustafa namında bir zatın
Çorum’da Esireddün  mahallesinde  kendi  ismi ile  müsemma olarak yaptırdığı muallim hane için Çorum’da  on   yedi dükkan ve o zamanlar kaza olan Temürlü Karahisar’ın Bayram karyesinden kendisine ait dörtte birini ve  İskilip kazasının Viran Seki karyesi ile Akkil, Akseki, Amed Fakihi, İnehacı, Hacıköy,Derciler, Bezirgan, Kayaağzı  köylerinin  keza kendisine ait sekizde birini vakf eylediği, tevliyet evvela kendisine ve vefatından sonra da evlatlarına tahsis olunuyor.         
İradın evvela Darüttalim rekabetsinde ve artanları onda biri mütevelliye ve yevmiye iki dirhem mual- lime  yevmiye  bir  dirhem  halifeye  verilmesi, vakfiye Hicri  1158 tarihinde bir fermanla ve 1209 ve 1226 tarihli iki kıta beratla tastik olunuyor. 1209 tarihli beratta mualimhanede  muallimi  sübyan  olarak  Mahmud ve Ahmed kardeşlerden zikrediliyor.
<2> Hicri 1004 (Miladi 1595) tarihli vakfiye
Hacı  Mehmed  kızı Zehra namındaki bir kadın, Darikura  ismiyle Çorum’da Sabuncuoğlu mahallesin-de bir mektep açıyor ve buna sekiz dükkan ve bin dir-hem  vakfediyor. Bu  darükura’da  okutacak muallime yevmiye beş dirhem verilmesini  işaret ediyor.Tevliyat evvela kendisine sonra sülbiyle kızına sonra evladına tahsis  olunuyor.  Baba  kardeşi Esime hatunun evlatlarına da  nazır tayin ediyor. Gerek mütevelliye ve gerek  nazıra  birer  miktar  hisse  tefik olunuyor. Eseme hatun Koca Mehmed Paşanın kızıdır.
<3>Şeriye Mahkemesi Sicil Defteri 34.sayfada :
Hicri 1271 (Miladi 1654)  tarihli  Çorum Sofular mahallesinde sakin muallimi sübyan Bekir efendi Mec lisi  şehirde  tekrir-i  kelam ederek (Kendi malından ifraz ve tayin ettiği beş yüz kuruşu vakfeledim ve şöyle şart tayin eyledim ki meblağı mezburunun ribhi mahal leyi mezburede vaki Çırak Hoca Mektebi demekle maruf Mektebi Muallimi sübyan olan zate verile)
<4> Şeriye Mahkemesi sicil defteri 74.sayfada:
Hicri 1258 (M.1932) tarihli ,Şeraiy-i şiar Çorum ve  Karahisar Temurlu  ve  faziletli  diğer  Keskin-i  ve İnallı ve Keskin kazalarının mezkuz zat muvabbi efendile-rine :..Herkes çoluk  çocuklarını  mektebe verip tahsili ilmuhale kemal  mertebe  sayulayussa olunmak ve bu babda  iytiraz ve tesahül ve fer derece müsamaha te-cahül  eden olur ise o makulüler derhal terbiye ve tertip kılınmak hususuna fuzuyat ifadeyi Hazretli Padişa-hı  olunduğundan  bahsen  emirler  verilmektedir. Ah-med Halid imzasıyla tastik edilmiştir.
<5> Şeriye Mahkemesi sicil defteri 96. Sayfa:
Hicri 1270  (M.1853) tarihli Çorum Akpınar mahallesi ahalisinden  El-Hac  Ali Efendi  b.  Mahmud’un muhtelif  kitaplarını  ve  bir  menzil  hanesini vakfettiği (Mahallei  mezkurede  vaki  menzili  Mahmud  mezkur dershane  ve mektep olup safifül beyan kitaplar dolap içende mevzuan hıfz olunup...)denilmektedir.
<6> Şeriye Mahkemesi sicil defteri 59. Sayfa:
Hicri  1277  (M. 1860)  tarihli  Emine  binti Hacı Hüseyin nam hatun tarafından beş yüz kırk kuruş vak fedilerek  meblağı  mezburun nısfı Gülalibey mahalle-sinde vaki Ömer Nebci Medresesi der unundaki şadır vanın tamiri ve terminine ve nısfı anari dahi medrese-yi  mezkur  ede  Hafız-ı  Kütüp  olan kimseye tayin ve tahsis edüp meblağı mezburu mütevelli ettiği zata tev di edilmiş olduğu belirtilmektedir.
<7>
Çorum kasabasının ihya kerderi olan medrese-i meskurenin müderrisi bulunan zevata senevi 400 kuruş taamı baha ve derunundaki talebei umuma senevi 600 kuruş ve içlerinden imamete ehil olup imamet hiz metini  eda eden  kimseye  talebei  meskure hissesinden  maada  yine  senevi  600  kuruş  ve  yine talebei meskurei   hissesinden gayri bevvabına senevi 20 kuruş  ve  kasabai meskurei vaki ihyasına muaffak olduğu maileziz çeşmesi su yolcusuna senevi 60 kuruş ciheti  nazariyet  tayin  ve çeşmei meskurunun ve cereyan eden mai leziz merkumun ledeliktiza tamir ve terminine ve zeyl meskurda tafsil ve zikrolunan hususati sairenini  254  senei tarihinde....Çorumlu Dergisi sayı 15 sayfa 201
<8> Hacı  Ali Efendi Kurdzade Süleyman Ağa Med-resesi:
Emir  Ahmed  mahallesinde 14 odalı olarak ya-pılmıştır,    müderrislerinden   Leblebicizade  Hacı  Ali Efendi  tarafından  medreseye  4  oda  ilave ettirilmiş, ayrı yeten sokak tarafı hududunda  yontulmuş  taştan muntazam  bir  metin kütüphane binası,cenup tarafın-da da ahşap bir cami ve şadırvan yaptırmıştır. Çorum lu Dergisi Sayı 10,sayfa 13
<9> Medreseler Çorumlu Dergisinden 28 sayfa 4 ve 5. Sayfalar:
Çorum  sancağı  Karahisar nahiyesinde Cemal Efendi Medresesi Hicri 1101 Miladi 1689
Çorum Sultan Murad Camii şerifinin avlusunda vaki medrese Hicri 1214 Miladi 1799
İskilip’te  Hacıbey  Medresesi Müderrisliği ile il-gili Hicri 1181 Miladi 1767
Çorum’da  Muzafferiye  Medresesi Müderrisliği ile ilgili Hicri 1176 Miladi 1762
Çorum’da  Muzafferiye  Medresesi  Hicri   1192 Miladi 1778
Çorum’da Muzafferiye Medresesi ile  ilgili  Hicri 1216 Miladi 1801
Çorum’da  Hacı  Nurullah  mahallesi  müceddi-den bina olunan dersane ve mektep Hicri 1219 Miladi 1804
Çorum’da Ölçekzade Hasan Ağa’nın bina eyle-diği medrese Hicri 1247 Miladi 1831
Çorum Karahizar kazasında Hüseyniye Medresesine tayin hakkında Hicri 1213 Miladi 1803
Çorum Burhan Kethüda Camii bitişiğindeki mektep Hicri 1218 Miladi 1803
Çorum Gülalibey Mahallesinde  Ömer Naci Efendinin bina ettirdiği medrese Hicri 1221 Miladi 1806
Çorum Kaymakamı Ahmed Paşanın bina ettirdiği medrese ve zaviye Hicri 1259 Miladi 1843
Çorum’da Abdülfettah Bey Medresesi Hicri 1245 Miladi 1829
Çorum’da Ahmed Hulusi Paşanın bina eylediği medrese Hicri 1262 Miladi 1845
Çorum’da Şerife Fatma Hatunun bina eylediği medrese Hicri 1262 Miladi 1845
<10> 1317 Hicri Miladi 1899 Senesine Ait Salname:
Nezareti Maarif-i umumiyye sayfa  951.  Çorum
mekteb-i  rüştisi; muallimi evvel Ali Rıza Efendi, mual-limi sani Fazıl Efendi,muallimi salis Galip Efendi,Rik’a muallimi  Fazil  Efendi, Sülüs muallimi Emrullah Efen-di, talebe  adedi ; 109, hademe adedi; 1,İskilip kazası rüştisi,muallimi evvel İsmail Hakkı Efendi,Muallimi Sa ni  Abdulkadir Efendi,Rik’a ve Sülüs muallimi Hüseyin Efendi, talebe  adedi ; 23, hademe  adedi;1. Sungurlu mekteb-i  rüştisi  muallimi evvel Mustafa Şevket Efen-di,hat muallimi Rıza Efendi,sahife 954
 
Çorum’da Medreseler
Medresenin ismi
Mahalli
Müderrisi
Camii Kebir
Camii Kebir Avlusu
Osman Efendi
Süleyman Feyzi Paşa
Çöplü Mahallesi
Mustafa Efendi
Ölçekoğlu
Çöplü Mahallesi
Hasan Efendi
Muzaffer Bey
Medrese Mahallesi
Şamlızade Abdullah
Kurdoğlu
Emir Ahmed Mahalle
Ahmed ve Nuri efen.
Hacı Osman Efendi
Hacı Nasrullah Mah.
Mustafa Efendi
Abdulbaki Paşa
Şeyheyyüp Mahallesi
Ahmed Efendi
Hulusi Paşa
Hacırecep Mahallesi
Şerif Efendi
Hafız Paşa
Gülalibey Mahallesi
İbrahim Efendi
Kırklar
Sağrıcı Mahallesi
Ahmed Arif Efendi
 
 
Sungurlu’da Medreseler
Medresenin ismi
Mahalli
Müderrisi
Camii Kebir
Zir Mahallesi
Müftü  Efendi
Hilmi Efendi
Bala Mahallesi
Şakir Efendi
Osman Efendi
Bala Mahallesi
Osman Efendi
Hacı Mustafa Efendi
Bala Mahallesi
Hacı Mustafa Efendi
Mantıkcızade
Başpınar Mahallesi
Hafız Osman Efendi
Ahmed Efendi
Bala Mahallesi
Ahmed Efendi
Hasan efendi
Evci Karyesi
Hasan Efendi
Hüsnü Efendi
Yahşili Karyesi
Hasan Efendi
Ali Efendi
Tirkeşen Karyesi
Ali Efendi
Camii Şerif
Leha Karyesi
Hacı Şeyh Sülüyman
Halil Bey
Çöplü Karyesi
İsmail Efendi
 
 
İskilip’da Medreseler
Medresenin ismi
Mahalli
Müderrisi
Hacı Mustafa Efendi
Ezikoğlu Mahallesi
Ömer Efendi
Şeyh Habib Efendi
Dabakhane Mahallesi
Münir Efendi
Serbest Ahmed Ağa
Kaleboğazı Mahallesi
Hasan Efendi
Hacıbey
Alibey Mahallesi
Şükrü Efendi
Terzi Bekir Efendi
Hacıpiri Mahallesi
Hacı Ahmed Efendi
Ebussuud Medresesi
Meydan Mahallesi
Ahmed Efendi
Nur-u Osmaniye
Alibey Mahallesi
Abdullah Efendi
Hamidiyye
Temenna Mahallesi
Ali Efendi
Hacı Ali Ağa
Karaviran Karyesi
Ali Efendi
 
 
Osmancık’da Medreseler
Medresenin ismi
Mahalli
Müderrisi
Amaret
Güney Mahallesi
Hafız Abdullah Ef.
Mukbil Ağa
Hafız Abdullah Mah.
Hafız Abdullah Ef.
Kadı Farahşae
Kadı Farahşae Mah.
Hafız Abdullah Ef.
Kızıl Hasanzade
Camii Kebir Mahallesi
Nafız Abdullah Ef.
 
 
Kütüphaneler
 
Kütüphane İsmi
Mahali
Banisi
Tesis T.H.
Çorum
Süleyman Feyzi
Çöplü Mahallesi
Süleyman Feyzi Pa.
1201
Çorum
Feyziye-i İrfaniye
Emirahmet Mah
Hacı Ahmed Efendi
1309
Çorum
Hacı Hasan Pa.
Camii Kebir avl.
Hacı Hasan Paşa
1314
İskilip
Hocazade
Ekizoğlu Mah.
Hacı Mustafa Ef.
1150
İskilip
Şeyh Hasip
Dabağane Mah.
Şeyh Hasan Efendi
1150
İskilip
Camii Kebir
Çarşı Derunu
Serbestzade Ahmed
1261
İskilip
Hacıbey
Alibey Mahallesi
Hacıbey Hazretleri
1150
İskilip
Terzi Bekir Ağa
Hacıpiri Mah.
Terzi Bekir Ağa
1238
Sungurlu
Camii Kebir
Camii Keb.Deru.
İbrahim Efendi
1309
 
<11> 1320 Hicri (M.1902) Senesi Ankara Salnamesi:
Çorum  Sancağı mutasarrıfı Cemal Bey,Müftü Tahir Efendi , mektebi  idadi  Müdürü  Abdülcelil  Efendi, muallimleri Ali Rıza Efendi,Mahmud Efendi,Fazıl Efendi,Mehmed Galip Efendi,Ahmed Efendi, Mübaşir Nuri Efendi.....
             Çorum  Kasabası şirin bir kasaba 123 kilometre murabbada gayet güzel bir ovanın şarki cenubunda Melik Gazi denilen büyükçe  bir  tepenin  eteğinde  mebni, bu  ovanın her tarafı dağlarla muhatcit ve menaziri latiftir. Çorum emsari kadiminden olup kasabanın  ciheti  cenubiyesinde  ve mürtafi mahallerinde atik ve sun’i bir kal’ası  ve kal’anın derununda 20 haneden ibaret bir de mahallesi vardır. Kable teşkilat Liva ittihaz edilmiş iken teşkilattan sonra ikinci  sınıf Kaymakamlıkla idare olunup 1310 senesinde lüzum ve ehemniyeti mevkiyesine mebni İskilip,Osmancık,Sungurlu kazalarıyla, Hüseyinabat ve Kargı nahiyelerinin raptıyle tekrar Liva teşkil edilmiştir. Derunu  kasabada,Selçuklular zamanında inşaa ve ahiren  mücedded  edilecek  surette  Cennet  Mekan  Sultan Murad-ı Rabbi Hazretleri tarafından tamir ve ihya buyurulmuş kargir ve bü yük bir camii şerif ve avlusunda iki şadırvan bir çeşme ve 25 odadan  ibaret medrese ve müşir Hacı Hasan Paşa Hazretleri tarafından tesis ve inşaa buyurulan kargir bir kütüphane vardır. Bu camii şerifinin ahşaptan mamul minber ve kapıları ile taştan masnu mihrap  ve minaresi sanatı mimariye noktai nazarından gayet kıymetlidir. Bundan  başka nefsi kasabada 25 camii,21 mescid yapılmıştır. Başlıca iki   kütüphanesi daha vardır. Süleyman Feyzi Paşanın kütüphanesindeki  kitapların  meyanında  gayet  müsenna ve mükemmel Mushaf-ı Şerif ve Tefsir-i Şerif vardır ki emsali na mevcut olmağla mabihüliftihardır. Camii  Kebirdeki  medrese  dairesinden başka  10  medrese  devairi  ve  1316 senesinde kürşat edilen bir  bab maktebi idadi  mülkitte 75 şakirt ve ünas,mektebi rüştiyesinde 72  talibat  ve 6  bab  mekatibi  ibtidayesinden karnidi mektebinde 103,tefeyyüz mektebinde 125,burhani terakki mektebinde 90 mek tebi ......ebed de 85 kadirdan mektebinde 145,irfan mektebinde 85 şakird olup,bundan başka 6 bab sübyan mektebi ve 2 bab Ermeni mektebi  ve Rum mektepleri ve bir Ermeni kilisesi vardır. Kasabada  125 çeşme,üçü çift,biri tek 4 hamam,1051 dükkan ve mağaza 13 han ,25 kahvehane, 3 kıraathane, 73 debag hane , 411 bağçe, 5862 bağ ve cehrilik,3 dakik fabrikası,120 değirmen ve nefsi kasa bada 48 mahnilata münkesem olup,kasabada 4268 hanede 8611 zükür  müslüm, 8469  ünas müslüm,657 ünas Ermeni,149 rum,14 protestan,22 katolik  (toplam) 17992 (nüfus) 30386  maa  hüseyin abat kurusında sukut 29041 ünas ki kasaba  kurası 77419 nüfusa havidir...
                Mahsusatı araziye mütevelli buğday sa’ir,burçak, mercimek,nohut, zeyrek,mendir, pirinç,afyon,maa,haşşaş,mısır buğdayı, darı , bakla,pamuk,baldırcan, patates,kavun, karpuz, fasulye,doma-tes, pırasa, lahana, turp, havuç, hıyar, soğan, sarımsak,fevakiden kiraz,mütenevi üzüm,elma,armut, zerdali,erik, üveyz,ceviz,badem ve  mahsulatı sınayesinden alâ çamaşırlık bez,tosya takliti şal ku-şak, yünden  mamul aba ve siyah şalvar,kilim,seccade ve bunlara mahsus tahminen 2000 tezgah vardır. Ünas mektebi rüştiyesinde talibat ve sair erkek ve kadınlardan rabet edenlere öğretilmek üze re, Burdur  Sancağından  bir  alacacı  ustası celbedilerek elbiselik nefis alaca iymaline mübaşeret edilmiştir. Avanil  nuhasiyle  timurdan  edevatı  ziraiye  iymal  olunmakta  ve  debağhanede  yapılan gön ve sahtiyen Kayseri vesaire mahallere gönderilmektedir....    
                 Kasabada  haftada  iki  defa Pazar ve Pazartesi günleri hayvan pazarı ve zahire ahzuliyesi için Pazar kurulmaktadır.
Gizlilik şartları ve Telif Hakkı © 1998 GÜRSEL YAYINEVİ adına tüm hakları saklıdır. M.S.G.

 

Çalışma TELİF ESERİDİR izin almadan kullanmayınız!
 
corumlu2000@gmail.com
Sitemiz ve yazarlarımız;hukuka, yasalara, telif haklarına ve kişilik haklarına saygılı olmayı amaç edinmiştir.